Neuroarchitektura to nowoczesny nurt łączący architekturę, psychologię i neuronaukę, który koncentruje się na badaniu wpływu przestrzeni na funkcjonowanie ludzkiego mózgu, zdrowie psychiczne oraz ogólne samopoczucie. Wychodzi ona z założenia, że żaden element budynku, jego bryła, układ, światło, kolorystyka czy materiały, nie pozostaje obojętny dla ludzkiej psychiki.
Neuroarchitektura – co to takiego?
Sposób zagospodarowania przestrzeni miejskiej, architektura oraz wystrój wnętrz oddziałują na człowieka na wielu poziomach. Mogą uspokajać, inspirować i wspierać procesy regeneracji lub przeciwnie, przytłaczać i pogarszać nastrój. Z tego względu jedną z kluczowych cech zdrowych budynków staje się ich pozytywny, a nawet terapeutyczny wpływ na stan psychiczny osób, które w nich mieszkają, pracują i odpoczywają. Odpowiedzią na te potrzeby jest neuroarchitektura, czyli interdyscyplinarna dziedzina projektowania, która wykorzystuje wiedzę o funkcjonowaniu mózgu do tworzenia przestrzeni sprzyjających dobremu samopoczuciu, zdrowiu oraz efektywności człowieka w domach, biurach, szkołach i obiektach opieki zdrowotnej.
Choć sama nazwa pojawiła się dopiero w latach 90. XX wieku, idea projektowania z myślą o psychicznych i biologicznych potrzebach człowieka ma znacznie dłuższą historię, bo już starożytni Grecy i Rzymianie opierali architekturę na harmonii proporcji i symetrii, wierząc w jej wpływ na nastrój i dobrostan.
Współczesna neuroarchitektura wyrosła z badań neurobiologicznych, które dowiodły, że otoczenie bezpośrednio oddziałuje na emocje, poziom stresu, zdolność koncentracji oraz poczucie bezpieczeństwa. Łącząc wiedzę z zakresu neurobiologii, psychologii i architektury, badacze i projektanci analizują, w jaki sposób mózg interpretuje przestrzeń, oraz jak jej organizacja wpływa na jakość życia człowieka. Zatem celem neuroarchitektury jest tworzenie budynków i przestrzeni, które nie tylko spełniają funkcje użytkowe, lecz także aktywnie wspierają zdrowie psychiczne i fizyczne ich użytkowników.
Gdzie neuroarchitektura znajduje zastosowanie?
Neuroarchitektura wykorzystuje szereg czynników środowiskowych, których wpływ na ludzki mózg został potwierdzony przez badania neuronaukowe. Kluczową rolę odgrywa naturalne światło, regulujące rytm dobowy oraz produkcję melatoniny i kortyzolu, co bezpośrednio przekłada się na samopoczucie i efektywność działania. Równie istotne są kolory i faktury, które oddziałują na emocje, a także wysokość pomieszczeń wpływająca na sposób myślenia i kreatywność. Widok natury sprzyja redukcji stresu i obniżeniu ciśnienia krwi, natomiast odpowiednia akustyka wnętrz zwiększa komfort psychiczny i poczucie bezpieczeństwa.
Neuroarchitektura ma zastosowanie w różnych obiektach i budynkach. Na przykład w biurach wspiera koncentrację, ogranicza stres i poprawia współpracę. W szkołach sprzyja lepszym wynikom w nauce i redukcji agresywnych zachowań. W szpitalach może skracać czas rekonwalescencji.W budownictwie mieszkaniowym podnosi jakość życia dzięki właściwemu doświetleniu, akustyce i równowadze między prywatnością a przestrzeniami wspólnymi.
Takie podejście wpisuje się w ideę architektury prewencyjnej, czyli projektowania budynków, które nie tylko nie szkodzą zdrowiu, lecz aktywnie je wspierają, co ma szczególne znaczenie w świecie, w którym spędzamy w budynkach nawet 90% czasu.
