W Polsce rośnie grupa seniorów, którzy mają problemy z płynnością finansową, mimo że pozostają właścicielami często drogich nieruchomości. W tej sytuacji rozwija się rynek, na którym oferowane są tak zwane umowy dożywocia. Na podstawie takich porozumień seniorzy przekazują prawo do lokalu w zamian za stałe świadczenie pieniężne lub opiekę. Ponieważ umowy takie są słabo regulowane i kontrolowane, w ostatnich latach zdarza się coraz więcej nadużyć i oszustw, których ofiarami padają właśnie osoby starsze.
Segment odwróconych hipotek potrzebuje kontroli
Luki w przepisach dotyczących między innymi odwróconej hipoteki sprawiają, że rośnie liczba sporów sądowych związanych z przekazywaniem przez emerytów swoich mieszkań. Sytuacja ta sprzyja rozwojowi szarej strefy. Nic więc dziwnego, że organizacje zrzeszające seniorów, samorządy oraz podmioty działające na rynku finansowym od lat starają się o zmianę przepisów dotyczących renty dożywotniej i tzw. odwróconej hipoteki.
Rozwiązanie to samo w sobie jest dobre, ponieważ stanowi dla seniorów szansę na dodatkowy dochód. W ciągu ostatniej dekady zawarto w Polsce około 150 tysięcy tego typu kontraktów. Wszystko to bez nadzoru jakiejkolwiek rzetelnej instytucji finansowej. Oznacza to, że istnieje realne ryzyko, że większość tych umów może prowadzić do wyłudzeń.
Sytuacja jest tym bardziej niepokojąca, że mieszkanie to często główny, a nieraz jedyny majątek seniora. Właśnie dlatego kwestie związane z rentą dożywotnią lub odwróconą hipoteką, czyli w praktyce z przekazywaniem przez osoby starsze prawa własności do nieruchomości w zamian za dożywotnie świadczenia pieniężne, pilnie wymagają ustawowego uregulowania oraz nadzoru.
Problemy z niską emeryturą i brakiem pieniędzy odbijają się na jakości życia seniora. Chodzi tu o kwestie związane ze zdrowiem czy aktywnością w jesieni życia. Odwrócona hipoteka, jeśli będzie narzędziem bezpiecznym, może pomóc osobom starszym. Aby jednak tak się stało, potrzeba jest zmian.
Duża skala wyłudzeń czyli problemy z odwróconą hipoteką
Dane, które w tego typu sprawach zbiera policja, są bardzo niepokojące. W jednej ze spraw o wyłudzenie, związanych właśnie z odwróconą hipoteką, na ławie oskarżonych zasiadły aż 54 osoby. Prócz tego w całym kraju toczy się obecnie co najmniej kilkadziesiąt podobnych postępowań. Oznacza to, że pokrzywdzonych są setki. Aktualne prawo pozwala na uchylanie się od obowiązku opieki nad osobą starszą, nawet gdy umowa, którą podpisano, do tego zobowiązuje. Nawet w sytuacjach, gdy łatwo udowodnić zaniedbania, droga do odzyskania nieruchomości bywa długa. Ponieważ aż 90% tego typu umów jest podpisywanych między seniorem a osobą spoza rodziny, ryzyko wyłudzenia jeszcze wzrasta.
Część ekspertów mówi wprost, że w Polsce działa mechanizm “zalegalizowanego” wyłudzania nieruchomości. Aby to zmienić, konieczne jest stworzenie ustawy o dożywotnim świadczeniu pieniężnym. Od dłuższego czasu mówią o niej podmioty zrzeszone w Związku Przedsiębiorstw Finansowych. Zwracają przy tym uwagę, że zaczęła być ona procedowana jeszcze w 2015 i najwyższa pora wrócić do prac nad nią.
Co ważne, w 2025 obecny rząd i sam premier Donald Tusk zapowiedział, że takie przepisy wreszcie zostaną wprowadzone.
